Վճիռներ, որ ի զօրու են ցարդ
Հմայակ Շեմսի ամբողջ գերդաստանը բնաջնջվեց: Հույն մետրոպոլիտը կարողացավ փրկել միայն քույրերից մեկին՝ Հայկուհուն և ուրիշ 150 հայ աղջիկների հետ պատսպարեց իր մոտ: Հետո թուրքերը տեղորոշեցին թաքստոցը և… Հմայակը գտավ նրան Եգիպտոսի շոգ արևի տակ` 14 տարի անց իրենց վերջին հանդիպումից: Բայց, առայժմ երկար դեգերումներից և, ինչպես պատմում են ժամանակակիցները, թափառական դերվիշի կյանք վարելուց հետո, երբ փորձում էր այլևս իմաստ գտնել կյանքի մեջ կամ սահմանել կյանքի իմաստը` փորձելով համադրել Նիցշեի գաղափարները բուդդիզմի հետ, համոզել էր ինքն իրեն, որ եթե հրաժարվի աշխարհիկ գայթակղություններից, նիրվանայի կհասնի: Եվ իր երկար վերարկուն հագին, որ վրան էր անկախ եղանակից, «փափախը գլխուն», հորդ, սափրիչի մկրատի կարոտ մորուքը քարշ տալով, անցնում էր Ցարիցինից, Կերչ, Ռոստով, Բաթում, Թիֆլիս, Երևան… բայց կյանքից փախուստը նրան միայն ընկերակից դարձրեց խմիչքին և, մի կարճ ընթացք, մոլախաղին: Վերջապես ուժ հավաքեց և եկավ Տրապիզոն՝ տեսնելու իր քաղաքի մոխիրները և վերապրելու արհավիրքի դաժան մանրամասները: Տրապիզոնի հայությունից մի որբանոցն էր մնացել, ուրիշ ոչինչ: Տարիներ անց, արհավիրքին անդրադառնալով, կգրի իր «Ապրիլ 24-ի վճիռները» հոդվածը: Խոսքը 2 վճիռների մասին է, որոնք «ի զօրու են ցարդ». մեկ՝ թուրքի վճիռը՝ բնաջնջել և «տէր դառնալ հայ հայրենիքին» և հայի վճիռը՝ տևել և վերստին տիրանալ բռնագրավված իր պատմական հայրենիքին: «… Թրքական նամարդ վճիռը մնաց անաւարտ, որովհետեւ փրկուած էր արեւելեան հայութիւնը Մայիս 28-ով…. (թուրքը) չէ կրցած նշել համաշխարհային չափանիշով, քաղաքակրթական որևէ մարզի մէջ դոյզն յաջողութիւն մը: …քաղաքակրթական կապկումները ոչինչ կրնան փոխել իր էութենէն: Եաթաղանն ու խժդժութիւնն են եղած իր քաղաքակրթութիւ
Հմայակ Շեմս
«Հմայակ Շեմս»-ը (Hmayak Shems) հայտնի հայ դերասան, ռեժիսոր և մշակութային գործիչ Հմայակ Շեմշի անունը կրող մշակութային կենտրոն է Երևանում։ Այն հիմնադրվել է 2015 թվականին՝ որպես ստեղծագործական տարածք, որն իր գործունեությամբ շարունակում է արտիստի ժառանգությունը՝ նպաստելով թատերական արվեստի զարգացմանը և երիտասարդ տաղանդների աջակցությանը։ Կենտրոնը դարձել է Երևանի մշակութային կյանքի կարևոր հանգույցներից մեկը։
Հայկուհի
«Հայկուհի» հուշարձանը, որը գտնվում է Երևանում, կառուցվել է 1975 թվականին՝ նվիրված Հայաստանի կանանց։ Այն խորհրդանշում է հայ կնոջ ազնվությունն ու հերոսությունը՝ հատկապես Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։ Քանդակագործ Սուրեն Նազարյանի ստեղծագործությունը դարձել է մայրաքաղաքի խորհրդանշական տեսարժան վայրերից մեկը։
Եգիպտոս
Եգիպտոսը հին քաղաքակրթությունների օրրան է, որի պատմությունը սկիզբ է առնում մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակից։ Այն համաշխարհային ճանաչում ունի իր փարավոնների, բուրգերի (օրինակ՝ Գիզայի բուրգերը), հիերոգլիֆների և Նեղոս գետի երկայնքով զարգացած մշակույթի շնորհիվ։ Մինչ օրս Եգիպտոսը մնում է մշակութային ու պատմական կարևորագույն կենտրոն՝ գրավելով զբոսաշրջիկներին և հետազոտողներին ամբողջ աշխարհից։
Նիցշե
«Նիցշե» (Նիցցա) Ֆրանսիայի հարավում գտնվող հանրահայտ առողջարանային քաղաք է, որը հայտնի է իր գեղատեսիլ Միջերկրածովյան ափով։ Պատմականորեն այն եղել է հին հունական գաղութ (Նիկաիա անունով), իսկ 19-րդ դարում դարձել է եվրոպական արիստոկրատիայի և արվեստագետների սիրված վայր։ Քաղաքը նաև աչքի է ընկնում իր շքեղ հյուրանոցներով, բուլվարներով և մշակութային փառատոներով։
բուդդիզմ
Բուդդիզմը հոգևոր ու փիլիսոփայական ուսմունք է, որը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 6-րդ դարում Հնդկաստանում Սիդհարտհա Գաուտամայի (Բուդդայի) կողմից։ Այն տարածվել է Ասիայով և ձևավորել է բազմաթիվ մշակույթների, այդ թվում՝ Տիբեթի, Չինաստանի, Ճապոնիայի և Հարավարևելյան Ասիայի երկրների, կրոնական ավանդույթներն ու ճարտարապետական հուշարձանները։
Ցարիցին
«Ցարիցին» գյուղը գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Այն հիմնադրվել է 1829-1830 թվականներին՝ Արևմտյան Հայաստանից գաղթած հայերի կողմից, իսկ անվանումը կապված է մոտակայքում գտնվող հին բերդ-բնակատեղիի հետ։ Գյուղը հայտնի է իր հարուստ պատմական ժառանգությամբ և շրջակա բնության գեղատեսիլ լանդշաֆտներով։
Կերչ
Կերչը Ղրիմի արևելյան ծայրամասում գտնվող հնագույն քաղաք է, որը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 7-րդ դարում հույն գաղութարարների կողմից՝ Պանտիկապեոս անվամբ։ Այն եղել է Բոսպորի թագավորության մայրաքաղաքը և կարևոր առևտրային հանգույց Սև ծովի ավազանում։ Քաղաքի տարածքում մինչ օրս պահպանվել են հնագիտական կարևոր հուշարձաններ, ինչպիսիք են Միհրդատ I-ի դամբարանը և հին ակրոպոլիսը։
Ռոստով
Ռոստովը (Ռոստով-Դոն) Ռուսաստանի հարավային խոշոր քաղաքն է, որը հիմնադրվել է 1749 թվականին՝ որպես մաքսատուն և ամրոց Դոն գետի ափին։ Այն պատմականորեն եղել է առևտրի և նավագնացության կարևոր կենտրոն, իսկ այսօր հայտնի է իր մշակութային ժառանգությամբ, այդ թվում՝ հայկական ազդեցությամբ կառուցված Սուրբ Խաչ եկեղեցով։
Բաթում
Բաթումը Աջարիայի մայրաքաղաքն է՝ Գուրիայի հարավարևմտյան ափին գտնվող նշանավոր սևծովյան առողջարանային քաղաք։ Քաղաքի պատմությունը թվագրվում է հին հույն գաղութացման շրջանին, սակայն զարգացման գագաթնակետին հասավ Ռուսական կայսրության և հետագայում Խորհրդային Միության օրոք՝ որպես կարևոր նավահանգիստ և զբոսաշրջային կենտրոն։ Այսօր Բաթումը հայտնի է իր ժամանակակից ճարտարապետությամբ, բուսաբանական այգով և ամառային լողափերով։
Թիֆլիս
Թիֆլիսը (այժմ՝ Թբիլիսի) Վրաստանի մայրաքաղաքն է, որը հիմնադրվել է 5-րդ դարում Վախթանգ Գորգասալ թագավորի կողմից։ Պատմականորեն եղել է Կովկասի կարևոր մշակութային և առևտրային հանգույց, ինչպես նաև հայկական մշակույթի ու գրչության կենտրոններից մեկը միջնադարում։ Քաղաքի հին թաղամասը, հանրահայտ թերմալային աղբյուրներն ու բազմազգ ճարտարապետությունը այսօր էլ արտացոլում են նրա հարուստ պատմական ժառանգությունը։
Երևան
Երևանը Հայաստանի մայրաքաղաքն է և պատմական մշակութային կենտրոն։ Հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին՝ Երեբունի ամրոցի հիմքի վրա, ինչը այն դարձնում է աշխարհի հնագույն քաղաքներից մեկը։ Այսօր Երևանը հայ ժողովրդի ոգու խորհրդանիշն է՝ համադրելով հնագույն հուշարձանները, խորհրդային ժառանգության ճարտարապետությունը և ժամանակակից կենսակերպը։
Տրապիզոն
Տրապիզոնը (այժմ՝ Թուրքիայի Տրաբզոն քաղաքը) պատմական հայկական, հունական և լազական մշակույթների խաչմերուկում ձևավորված կարևոր նավահանգիստ և առևտրական կենտրոն էր։ Այն հատկապես հայտնի է որպես 1204-1461 թվականներին գոյություն ունեցած Տրապիզոնի կայսրության մայրաքաղաք, որը Բյուզանդիայի փլուզումից հետո հանդիսանում էր հունա-քրիստոնեական պետության վերջին թագավորություններից մեկը։ Քաղաքի պատմական հուշարձաններից առանձնանում է Սուրբ Սոֆիայի տաճարը (13-րդ դար) և Սումելայի վանքը, որոնք մինչ օրս գրավում են զբոսաշրջիկներին։
Ապրիլ 24
«Ապրիլ 24»-ը Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրն է, որը նշվում է ամեն տարի։ Այն հաստատվել է ի հիշատակ 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում սկսված և մոտ 1,5 միլիոն հայերի կյանքերին վերջ դրած համակարգված ոչնչացման։ Այս օրը Հայաստանում և սփյուռքում նվիրված է զոհերի հիշատակին, ցեղասպանության ճանաչման ու դատապարտման պահանջին։
Մայիս 28
«Մայիս 28»-ը Հայաստանի Հանրապետության պետական տոն է, որը նշվում է ամեն տարի՝ ի հիշատակ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակման (1918 թ. մայիսի 28)։ Այն խորհրդանշում է հայ ժողովրդի հաղթանակը Սարդարապատի ճակատամարտում և 20-րդ դարում անկախ պետականության վերականգնումը։
