Գրավիտացիոն հաստատունը (Big G)՝ ֆիզիկայի ամենահին հիմնարար հաստատունը, մինչ օրս մնում է ամենաքիչ ճշգրտությամբ չափված մեծությունը: Չնայած 340 տարվա հետազոտություններին՝ գիտնականները լիովին համոզված չեն դրա ստույգ արժեքի մեջ, ինչը լուրջ անորոշություն է ստեղծում տիեզերքի հիմնարար օրենքների ընկալման հարցում:
Այս մասին պատմել է ԱՄՆ Ստանդարտների և տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտի (NIST) գիտնական Ստեֆան Շլամինգերը, ով տասը տարի է նվիրել «Big G»-ի արժեքը ճշգրտելու փորձերին:
Ամենահին և ամենա«անհարմար» հաստատունը
Գրավիտացիոն հաստատունն առաջին անգամ հայտնվել է Նյուտոնի տիեզերական ձգողականության օրենքում 1687 թվականին: Այդ ժամանակից ի վեր այն մտնում է գրավիտացիան նկարագրող բոլոր առանցքային հավասարումների մեջ՝ մոլորակների ուղեծրերի հաշվարկից մինչև տիեզերքի էվոլյուցիայի մոդելավորումը: Սակայն, ի տարբերություն մյուս հիմնարար հաստատունների, Big G-ի արժեքը հայտնի է հարաբերականորեն ցածր ճշգրտությամբ, և տարբեր փորձեր տալիս են նկատելիորեն տարբերվող արդյունքներ:
«G-ն գրավիտացիայի ամենալավ պահված գաղտնիքն է: Այն ամենահին հիմնարար հաստատունն է, որը դեռևս 1687 թվականին գրի է առել Նյուտոնը, և միևնույն ժամանակ՝ ամենաքիչ ճշգրտությամբ հայտնին»,— նշել է Շլամինգերը:
Նոր փորձ՝ «փակ ծրարով»
Կանխակալությունից և «ինտելեկտուալ փակուղուց» խուսափելու համար (երբ հետազոտողներն ակամա հարմարեցնում են արդյունքը սպասված արժեքին), Շլամինգերի թիմը կիրառել է մի անսովոր մեթոդ: Նրանք վերարտադրել են Չափերի և կշիռների միջազգային բյուրոյի (BIPM) գերճշգրիտ փորձը, բայց մի կարևոր հավելումով. զանգվածների համար պատասխանատու խումբը հավելել է անհայտ շեղում (bias), որը պահվում էր կնքված ծրարում:
Գիտնականները ծրարը բացել են միայն 2024 թվականի հուլիսի 11-ին՝ այն բանից հետո, երբ համոզվել են սե